Juryrapport Boek op verzoek 2020

Inleiding


De jury bestaande uit Hanca Leppink, Peter Spuij en bestuurslid en voorzitter Suzanne Meeuwissen vergaderden online met elkaar op vrijdag 5 juni. Er zijn dit jaar 7 boektitels ingediend. Een titel viel af omdat het boek alsnog is geleverd door Passend Lezen. Een andere titel viel ook af omdat dit boek wel aanwezig was in de collectie van Passend Lezen. De lezer is echter van mening dat de kwaliteit van voorlezen van het boek De stille kracht van Louis Couperus niet goed is en vindt dat het moet worden overgelezen. Passend Lezen zag echter geen noodzaak hier iets aan te doen. De jury kan zich zeker vinden in de kwaliteitsklacht maar ziet het niet als de taak van de vereniging om boeken van mindere kwaliteit opnieuw te laten produceren. Deze taak hoort bij Passend Lezen zelf. De aanvrager is gewezen op een andere audio-versie waarbij de voorlezer zeer goed past bij de inhoud van het boek.

De uitverkoren 5 boektitels


De jury beoordeelde de titels niet alleen op inhoud maar ook op de persoonlijke motivatie van de aanvrager. De jury kwam tot de volgende vijf titels en geeft aan waarom juist deze titels zijn verkozen:

Het Ancien Régime en de Revolutie - Alexis de Tocqueville

Aangevraagd als Daisy gesproken boek

De Franse aristocraat, historicus, staatsman Alexis de Tocqueville (1805-1859) wordt door velen beschouwd als de grootste politieke filosoof na Machiavelli. Hij bezat het uitzonderlijk talent duiding en betekenis te geven aan de tijd waarin hij leefde. En wat voor tijden: overal om hem heen vonden revoluties plaats, met verschrikkelijke, geweldadige gevolgen.
Tocqueville maakte als jongeling al diepe indruk met zijn boek Over de democratie in Amerika. Zijn tweede hoofdwerk dat hij aan het eind van zijn leven schreef, Het Ancien Régime en de Revolutie, is misschien nog het best te kwalificeren als een mentaliteitsgeschiedenis. Lang voor de Franse Revolutie ziet Tocqueville al het verlangen van mensen ontstaan naar gelijkheid en vrijheid. Deze twee ‘hartstochten’ zoals hij ze consequent noemt, maken intrinsiek deel uit van het democratisch systeem.
Pas in 2019 verscheen dit boek – dat tot op de dag van vandaag ook Nederlandse politici inspireert – voor het eerst in het Nederlands, in een uitstekende en goed leesbare vertaling van twee twintigers, de broers Berend en Bram Sommer.
De motivatie van de aanvrager is buitengewoon helder en overtuigend: hij of zij wil dit boek graag lezen omdat het een belangrijk deel van de ontwikkeling van onze westerse democratie in Europa beschrijft. Ook wordt in het boek de volgende, nog altijd brandend actuele vraag gesteld: hoe kunnen we in een democratische samenleving nieuwe tijden van terreur vermijden? De jury is van mening dat deze klassieker thuishoort in de collectie van Passend Lezen. Ze vindt dat lezers de mogelijkheid moeten hebben om ook een wat specialistischer boek te kunnen lezen.

Testbemanning - Carl Lans

Aangevraagd als Daisy gesproken boek. Uitgeverij A.J. Luitingh was in de jaren zestig de eerste Nederlandse uitgeverij die structureel science fiction boeken ging uitgeven en deed dat met groot gevoel voor kwaliteit. Een van zijn redacteuren was de Rotterdammer Carl Lans, voormalig violist en auteur van sciencefictionverhalen, -hoorspelen en tv-series. Zijn boek Testbemanning
dat de aanvrager graag zou willen lezen, verscheen bij Luitingh in de zogeheten SF Tijgerpockets-reeks, waar Lans niet ontoevallig, redacteur van is geweest.
Testbemanning werd begin jaren zestig met veel succes uitgezonden door de KRO als hoorspelserie in 29 delen. De aanvrager luisterde hier destijds gezamenlijk met zijn broer naar. Zijn broer had het boek waarop het hoorspel was gebaseerd uit de leeszaal geleend en las de aanvrager er af en toe uit voor. Hierdoor ontdekte de aanvrager dat er in het boek dingen worden beschreven die in het hoorspel onbelicht blijven.

Testbemanning is aanwezig als hoorspel in de collectie van Passend Lezen, maar niet als boek. De aanvrager vindt dat dit boek ondanks (of misschien juist dankzij) de gedateerdheid als klassieker in de science fiction-literatuur mag worden aangemerkt. De jury is het hier roerend mee eens en aangezien jurylid Hanca Leppink lange tijd directeur-uitgever was bij Luitingh Sijthoff, speelde ze de jury originele luisterfragmenten toe en kreeg ze inside information over de kwaliteit van Testbemanning. En daarmee zit het wel snor. De aanvrager zette de jury overigens mooi aan het werk, er was nergens een uitgave van het boek te vinden. Met enig geluk heeft ze toch een 70 jaar oud exemplaar opgegraven. Een kleinigheidje vergeleken met de vindingrijkheid die de bemanning van Testbemanning
aan de dag moet leggen.


De twaalf zintuigen - Albert Soesman

Aangevraagd als Daisy gesproken boek. Tot verrassing van de jury zat er bij deze editie van Boek op Verzoek niet alleen een science fiction titel, maar ook twee antroposofische titels. Het ‘O’ ging algauw over in een ‘Ah’ toen de jury de ultrakorte maar krachtige motivatie van de aanvrager lazen: Er verschijnen geen antroposofische titels meer bij Passend Lezen.
Soesmans in de jaren vijftig uitgegeven boek gaat over de zintuigen, bekeken door een antroposofische bril. Onlangs verscheen de zevende druk, voor de jury een duidelijke vingerwijzing dat er nog steeds interesse is in dit boek. Er wordt ook veel naar verwezen op internet, meestal aangehaald als goede inleiding op het gedachtegoed van de grondlegger van de antroposofie, Rudolf Steiner. De twaalf zintuigen is ook voor de gewone nieuwsgierige lezer de moeite waard. Het is weliswaar geen lichte kost maar met humor geschreven en het vergroot je wereld, aldus een lezeres. Het boek is een transcriptie van voordrachten en heeft na vijftig jaar niet aan leesbaarheid ingeboet. De in 1914 op Java geboren Albert Soesman werkte als antroposofisch huisarts in Den Haag. Daarnaast gaf hij regelmatig lezingen en cursussen over diverse onderwerpen. Zij specialiteit zijn de zintuigen, waarbij hij de klassieke zintuigenleer in een ruimer jasje steekt: mensen hebben geen vijf maar twaalf zintuigen. In zijn boek laat Soesman zien dat de manier waarop we in contact komen met onze omgeving, veel mysterieuzer is dan we ons realiseren. Wat voel je bijvoorbeeld als je een steen aanraakt? Die steen… of je eigen huid?


De bijen – Rudolf Steiner

Aangevraagd als Daisy gesproken boek. Het boek De Bijen verscheen in 2010 als heruitgave bij uitgeverij Christofoor, en bevat acht toegankelijke voordrachten uit 1923 van Rudolf Steiner. Steiner geeft in De Bijen niet alleen inzicht in de geheimen van het bijenvolk – zijn voorspelling dat de bijen het zeer moeilijk zullen krijgen als we honderd jaar met de kunstmatige bijenteelt zouden doorgaan, blijkt helaas maar al te waar – maar geeft ook verhelderende inkijkjes in de binnenwereld van de mens. Het boek laat zich echter niet gemakkelijk lezen zonder enige kennis van de antroposofie. De jury was niettemin onder de indruk van de persoonlijke motivatie van de aanvrager, die lijkt voort te komen uit grote betrokkenheid met de mens, de natuur, de actualiteit van de klimaatverandering. De heruitgave bevat veel extra’s, zoals krijtbordtekeningen van Steiner zelf, een lezenswaardig nawoord over het leven en werk van Steiner door vertaler Theo Georgiades en een bijzonder interview met de beroemde Duitse beeldende kunstenaar Joseph Beuys, die naar eigen zeggen diep geïnspireerd raakte door Steiner en veel met wol, vilt, was en honing werkte.


Heg en steg – Dick Steenwijk (deel 1), Hans Hermans en Chris Bor (deel 2)

Aangevraagd in braille. Het betreft hier twee bij elkaar behorende boekjes met alle straatnamen van de gemeente Driebergen-Rijsenburg en een verklaring waar deze namen vandaan komen (naar wie of wat is de straat vernoemd). De aanvrager van deze boekjes woont zelf in de gemeente Driebergen-Rijsenburg en zou deze boekjes graag in braille in bezit willen hebben, om te gebruiken als naslagwerk. Door de charmante, ontroerende en treffende wijze waarop de aanvrager zijn of haar verzoek heeft verwoord, kan de jury de grote gevoelswaarde die Heg en steg voor aanvrager heeft heel goed begrijpen. De jury is zich er daarbij van bewust dat de boekjes geen groot bereik zullen hebben in de uitleencollectie van Passend Lezen. Maar voor de aanvrager is er geen andere mogelijkheid om deze boekjes zelf te kunnen lezen. Daarom wil de jury deze wens honoreren. Daarom is er Boek op Verzoek.